by

Tại sao các chỉ dẫn địa lý cần được bảo hộ?

Khi một chỉ dẫn địa lý trở nên phổ biến hơn, nó đảm nhiệm giá trị giống như bất cứ nhãn hiệu quen thuộc nào. Đối với nhà sản xuất, một chỉ dẫn địa lý giúp tạo ra tính đơn nhất hoặc sự phân biệt, và có thể được sử dụng để công nhận một biện pháp bảo hộ nhằm miêu tả một tên thương hiệu cho sản phẩm của họ. Bên cạnh giá trị bảo hộ pháp lý, sự công nhận chỉ dẫn địa lý có thể giảm vấn đề thông tin đối với người tiêu dùng khi các đặc tính của sản phẩm không thể hiện rõ ràng. Đó chính là lý do cần phải đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý

Rượu vang và rượu mạnh- các chỉ dẫn địa lý phổ biến nhất được bảo hộ khá tốt bởi các điều khoản đặc biệt trong hệ thống quốc gia và các hiệp định quốc tế, đặc biệt là Hiệp định về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ TRIPS của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Tuy nhiên, đối với thực phẩm và các sản phẩm nông nghiệp khác, bảo hộ pháp lý ít chắc chắn và rõ ràng hơn. Một số nguyên nhân chính trị và kinh tế cho vấn đề này là rõ ràng; nhưng sự thảo luận này nằm ngoài khuôn khổ của các hiệp định.

Hệ thống bảo hộ chưa hoàn thành, chồng chéo và không rõ ràng, cùng với sự thiếu hụt cách tiếp cận quốc tế chặt chẽ chung hoặc đơn lẻ, hay thậm chí một cơ quan đăng ký gây khó khăn cho việc bảo hộ tại các thị trường nước ngoài. Bảo đảm sự bảo hộ hợp pháp tại các thị trường chính như Hoa Kỳ và EU yêu cầu sử dụng những cơ chế khác nhau cùng với những thủ tục đa dạng. Tương tự như vậy, sự đa dạng các điều khoản khác nhau như tiêu chuẩn, chứng nhận, loại đơn vị và tên gọi dược sử dụng trong các cuộc thảo luận về sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, thực tế không rõ ràng cách thức để phân biệt điều khoản nào thích đáng nhất, và làm cách nào để áp dụng chúng một cách thích hợp, vì một số điều khoản có thể sử dụng thay thế cho nhau và một số khác chỉ có thể áp dụng với một số sản phẩm nhất định, hoặc tại một số khu vực nhất định trên thế giới.

Trong số 167 quốc gia bảo hộ chỉ dẫn địa lý như là một bộ phận của sở hữu trí tuệ, 111 quốc gia (bao gồm 27 nước thuộc liên minh châu Âu) có hệ thống cụ thể hoặc riêng thay thế cho luật chỉ dẫn địa lý. Có 56 quốc gia sử dụng hệ thống nhãn hiệu thương mại, hơn là hoặc thêm vào luật bảo hộ chỉ dẫn địa lý cụ thể. Những nước này sử dụng nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể hoặc tên thương mại để đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Bảo hộ chỉ dẫn địa lý theo như lý tưởng kiểm soát trong vùng lãnh thổ công cộng của khu vực và bảo hộ những đặc điểm riêng của chỉ dẫn địa lý. Tuy nhiên, vì hệ thống bảo hộ khác nhau tại các quốc gia khác nhau, một vài lựa chọn có hiệu lực đối với bảo hộ chỉ dẫn địa lý có khả năng đặt tài sản công cộng vào kiểm soát độc quyền của một vài quyền hành cá nhân. Cả hai thị trường lớn nhất dành cho các sản phẩm chỉ dẫn địa lý, Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ, đánh giá cao giá trị pháp lý và mục đích của chỉ dẫn địa lý. Hệ thống bảo hộ phát triển tương đối khác nhau tại các khu vực này, một quy trình phản hồi sự tiếp cận khác biệt của các nước này đối với vấn đề bảo hộ. Hệ thống bảo hộ chỉ dẫn địa lý định hướng công khai hay riêng biệt có thể quan liêu nhưng thường quan niệm chỉ dẫn địa lý như là một hàng hóa công cộng và vì vậy bao gồm nhiều chi phí liên kết với sự bảo hộ và việc thi hành bảo hộ. Những hệ thống định hướng tư nhân, như là hệ thống phụ thuộc chủ yếu vào luật nhãn hiệu thương mại cho bảo hộ chỉ dẫn địa lý có thể dễ tiếp cận và thuận lợi hơn nhưng trách nhiệm và chi phí, đặc biệt là phát hiện và thi hành, có hiệu lực bởi chính bản thân chỉ dẫn địa lý.

Bảo hộ chỉ dẫn địa lý yêu cầu nhiều sự bảo hộ pháp lý hơn của tên gọi địa lý. Có một sự liên kết phụ thuộc lẫn nhau giữa sản phẩm, địa điểm xuất xứ và chất lượng sản phẩm. Để có hiệu quả trong dài hạn, bằng chứng về xuất xứ sản phẩm phải được bảo toàn trong suốt chuỗi cung ứng. Vấn đề chỉ dẫn địa lý vì vậy phải được sử dụng như là hệ thống hoàn chỉnh song hành với hoạt động kinh doanh, chính sách và cơ chế điều chỉnh hỗ trợ.

Cơ sở chính đáng cho sự can thiệp của chính phủ có thể tồn tại khi một khu vực không thể phát triển hoặc bảo hộ những tài sản độc đáo như là một phúc lợi công cộng.

Một vài công ty thực phẩm, đặc biệt là tại các nước có số dân nhập cư châu Âu đáng kế như Australia, Canada, Hoa Kỳ, và một số quốc gia Mỹ Latinh, có thế thấy rằng hệ thống chỉ dẫn địa lý toàn cầu có đôi chút phiền hà. Tại những khu vực này, các tên địa điểm tại châu Âu thường được mượn để xúc tiến các sản phẩm tương tự được sản xuất tại địa phương. Tại Hoa Kỳ, cũng như một vài quốc gia khác, một số lượng tên địa điểm như thế được xem xét như tên gọi chung và/hoặc xem như nhãn hiệu thương mại, và sẽ chịu ảnh hưởng trái chiều bởi một hệ thống chính thức thừa nhận xuất xứ ban đầu.

Khi các sản phẩm hoặc tên địa điểm nhất định được bảo hộ tại nước này nhưng lại được sử dụng tự do và phổ biến tại các nước khác, các tranh chấp luôn dễ dàng phát sinh. Những sản phẩm thông dụng nhu gạo Basmati, pho mát Feta và rượu Port là các sản phẩm phải đối mặt với vấn đề này – các sản phẩm này được đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý tại quốc gia địa phương nhưng không được bảo hộ tất yếu ở nước ngoài. Trong những trường hợp như thế, một số nước có thể tuyên bố những sản phẩm này đã đạt được tình trạng chung trên thị trường và vì vậy không thuộc sở hữu độc quyền của một khu vực địa lý hay một nhóm nhà sản xuất cụ thể. Kết quả là cái tên “Feta” trong khi được bảo hộ tại vùng lãnh thổ sở tại, liên minh Châu Âu, như là một loại pho mát Hy Lạp riêng có, tuy nhiên Feta có thể được bán tự do tại thị trường Hoa Kỳ từ nhiều địa điểm xuất xứ khác không phải Hy Lạp bao gồm từ Đan Mạch cho tới Wisconsin. Vì thế những người sáng tạo sản phẩm có khả năng mất quyền bảo vệ tên gọi, sản phẩm hoặc quá trình tại các quốc gia khác nhau nếu không được đăng ký và bảo vệ nhất quán tại đó. Thực tế, cuộc thảo luận toàn cầu về vấn đề này dường như đi vào bế tắc, cho đến nay vẫn chưa thể đạt được thành tựu của một hiệp định quốc tế hoặc một cơ quan đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý chung.

 Không có quyền sở hữu mạnh và có hiệu lực, chỉ dẫn địa lý có thể đánh mất sự liên kết với khu vực địa lý trong tâm trí người tiêu dùng. Không chỉ các đối thủ cạnh tranh ngoài khu vực địa lý bắt chước sản phẩm và sau đó bán các sản phẩm giả mạo như là sản phẩm thật, thậm chí các nhà sản xuất trong khu vực địa lý thỉnh thoảng còn bày bán các sản phẩm (trong một số trường hợp với tiêu chuẩn phụ) có thể làm xói mòn sự liên tưởng chất lượng trong tâm trí người tiêu dùng. Trường hợp của Port tại những thị trường mà chỉ dẫn địa lý không được bảo hộ pháp lý có thể là một ví dụ. Tại những thị trường này, Port thường được đơn thuần liên tưởng với một loại rượu pha thêm rượu mạnh hơn là khu vực Oporto của Bồ Đào Nha mà chỉ dẫn địa lý “Port” được đính kèm.

Một trong những tình huống tồi tệ nhất xảy ra đối với một chỉ dẫn địa lý là nó trở thành một tên chung hoặc tên thông thường tại một vài thị trường. Pho mát của Anh từ Cheddar và cà phê mocha của Yemen là những ví dụ tiêu biểu cho sự liên tưởng với địa điểm xuất xứ đã bị mất đi ở nhiều nơi. Những ví dụ rõ nét khác là mực Ấn Độ, đồ sứ Trung Quốc, nước xốt Worcestershire, quả Kiwi, pho mát Gouda và Swiss. Để một chỉ dẫn địa lý đạt được thành công, sự thi hành bảo hộ pháp lý là hết sức cần thiết, và do vậy đòi hỏi nhiều nguồn lực.

 Trong một vài trường hợp, nguyên nhân đưa ra để bảo hộ có thể là những thuộc tính và đặc điểm đặc biệt hoặc những sự kết hợp liên quan đến các yếu tố đất, nước, độ cao, nhiệt độ, và thậm chí cả độ sáng tương đối độc đáo với khu vực địa lý và dẫn tới chất lượng độc nhất của sản phẩm. Việc công nhận tư cách pháp lý của một chỉ dẫn địa lý tuy vậy không bị hạn chế bởi các khía cạnh của địa lý tự nhiên. Trong một vài trường hợp khác, lý do có thể ít tính chất hữu hình, chẳng hạn như danh tiếng. Địa lý văn hóa cũng có thể dẫn tới sự liên tưởng chất lượng độc nhất hoặc cao cấp với một khu vục địa lý cụ thể. Điều này thường liên quan đến truyền thống hoặc các kỹ năng đặc biệt hay tài năng của một số cư dân trong vùng. Cho rằng “giá trị” là chủ quan do nguyên nhân tự nhiên, một vùng xám xuất hiện khi sự khác biệt về chất lượng không thể được đo lường một cách khách quan. Đối với một chỉ dẫn địa lý, điều này có nghĩa là không cần thiết phải chứng minh sự khác biệt thực tế có thể đo lường chính xác trong sản phẩm được công nhận bảo hộ pháp lý.

Chẳng hạn như Điều 22.1 của Hiệp định TRIPS của WTO, văn kiện đa phương đầu tiên điều chỉnh chỉ dẫn địa lý, định nghĩa chúng như sau: … Những chỉ dẫn dùng để chỉ hàng hoá xuất xứ từ lãnh thổ của một thành viên, hoặc một khu vực hoặc địa phương trong lãnh thổ đó, mà chất lượng đặc thù, danh tiếng hoặc các đặc trưng khác của hàng hoá đó chủ yếu do xuất xứ địa lý mang lại. (nhấn mạnh thêm) “Đặc trưng khác” có thể là một hoặc nhiều thuộc tính như màu sắc, kết cấu và hương thơm. Danh tiếng có thể bắt nguồn thông qua truyền miệng dựa trên kinh nghiệm của người tiêu dùng, và cũng có thể được tạo nên bởi các phương pháp tiếp thị khéo léo. Điều này cho thấy ngay cả khi không có bất cứ khoản tiền lãi nào hiện được công nhận kèm theo một sản phẩm từ một khu vực địa lý cụ thể, giá trị gia tăng có thể được tạo ra trong tâm trí người tiêu dùng – theo cách tương tự như thương hiệu được xúc tiến nhằm gia tăng giá trị cho các sản phẩm.